İçeriğe geç
0 (362) 438 40 52

Tapu ve Kira

Tapu İptal ve Tescil Davası: Hangi Durumlarda Açılır, Süre Var mı, Taşınmaz Satılırsa Ne Olur?

Yolsuz tescil, muris muvazaası, ehliyetsizlik, vekâletin kötüye kullanılması, hata ve hile, aile konutu ve olağanüstü zamanaşımı gibi tapu iptal sebepleri; süreler, ihtiyati tedbir ve iyi niyetli üçüncü kişiler.

Kısaca

  • Tapu kaydı gerçek hak durumunu yansıtmıyorsa, hak sahibi tapu iptali ve kendi adına tescil isteyebilir.
  • Davanın dayanağı muris muvazaası, ehliyetsizlik, vekâletin kötüye kullanılması, hata ve hile ya da aile konutu gibi çok farklı sebepler olabilir; süreler sebebe göre değişir.
  • Tapu kaydına iyi niyetle güvenerek hak kazanan üçüncü kişiler korunduğundan, dava açılırken tapuya ihtiyati tedbir konulması istenmelidir.
  • Dava, taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılır; bu yetki kesindir.

Tapu sicili, taşınmazlar üzerindeki hakları herkese karşı gösteren ve kural olarak doğruluğuna güvenilen bir kayıttır. Ancak her tapu kaydı, gerçek hak durumunu yansıtmaz: mirasçılardan mal kaçırmak için yapılan görünüşte bir satış, ayırt etme gücü olmayan bir kişinin imzaladığı devir ya da vekilin yetkisini kötüye kullanarak yaptığı satış, tapuda hukuken sakat kayıtlar doğurur. Bu kayıtların düzeltilmesinin yolu tapu iptal ve tescil davasıdır.

Yolsuz tescil nedir?

Türk Medeni Kanunu’na göre geçerli bir hukuki sebebe dayanmadan yapılan tescil yolsuz tescildir. Ayni hakkı yolsuz bir tescille zedelenen kişi, tapu kütüğünün düzeltilmesini, yani yolsuz kaydın iptalini ve gerçek hak durumuna uygun tescili dava yoluyla isteyebilir. Yolsuz tescilin ortaya çıktığı tipik durumlar şunlardır:

  • Muris muvazaası: Mirasbırakanın, mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla bir taşınmazı tapuda satış gibi gösterip gerçekte bağışlaması. Yargıtay’ın 1974 tarihli içtihadı birleştirme kararına göre bu işlemler geçersizdir; miras hakkı zedelenen mirasçılar payları oranında iptal ve tescil isteyebilir.
  • Ehliyetsizlik: Akıl hastalığı, ileri yaşa bağlı bunama ya da benzeri sebeplerle ayırt etme gücü bulunmayan bir kişinin yaptığı devir geçersizdir. İşlem tarihindeki ehliyet durumu sağlık kayıtları ve Adli Tıp raporuyla incelenir.
  • Vekâletin kötüye kullanılması: Vekilin, vekâlet verenin aleyhine olarak ve karşı tarafla anlaşarak taşınmazı değerinin çok altında devretmesi ya da yakınlarına aktarması.
  • Hata, hile ve korkutma: Taşınmazı satan ya da alan kişinin yanıltılması veya korkutulması hâlinde işlem iptal edilebilir; bu durumda iptal hakkı yanılma veya aldatmanın öğrenildiği ya da korkutmanın etkisinin ortadan kalktığı tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır.
  • Aile konutu: Aile konutu olarak kullanılan taşınmazın, malik olmayan eşin açık rızası alınmadan devredilmesi hâlinde rızası alınmayan eş iptal isteyebilir; bu nedenle aile konutu şerhinin tapuya işletilmesi önemlidir.

Tapuda kayıtlı olmayan taşınmazlar ve kadastro

Tapuda kayıtlı olmayan bir taşınmazı davasız ve aralıksız olarak yirmi yıl süreyle malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kişi, olağanüstü zamanaşımı yoluyla taşınmazın adına tescilini isteyebilir. Köylerde tapusuz olarak kuşaklar boyunca kullanılan bahçe ve tarlalarda bu yol sık gündeme gelir; zilyetliğin süresi ve niteliği tanık beyanları, keşif ve hava fotoğraflarıyla ortaya konur.

Kadastro sırasında başkası adına tespit ve tescil edilen taşınmazlarda ise kadastro tespitinin kesinleşmesinden itibaren on yıl içinde dava açılabilir; bu süre geçtikten sonra kadastro öncesi hukuki sebeplere dayanılarak itiraz edilemez.

Süreler: hangi davada zamanaşımı var?

Tapu iptal davalarında süre, davanın dayandığı sebebe göre değişir. Muris muvazaası ve ehliyetsizliğe dayalı davalar herhangi bir zamanaşımı ya da hak düşürücü süreye tabi değildir. Hata, hile ve korkutmaya dayalı iptalde bir yıllık süre, kadastro tespitine karşı davalarda on yıllık süre uygulanır. Süreye tabi olmayan davalarda bile delillerin zamanla kaybolması ve taşınmazın el değiştirmesi riski, davanın gecikmeden açılmasını önemli kılar.

Taşınmaz üçüncü bir kişiye satıldıysa

Tapu kütüğündeki kayda iyi niyetle güvenerek bir taşınmaz üzerinde mülkiyet ya da başka bir ayni hak kazanan üçüncü kişinin bu kazanımı korunur. Bu nedenle yolsuz tescille edinilen taşınmaz iyi niyetli bir üçüncü kişiye satılmışsa, ondan taşınmazın geri alınması kural olarak mümkün olmaz; bu durumda yolsuz tescili sağlayan kişiden tazminat istenebilir. Taşınmazın dava sırasında el değiştirmesini önlemek için dava açılırken mahkemeden tapuya ihtiyati tedbir konulmasının istenmesi büyük önem taşır.

Görevli ve yetkili mahkeme, harç

Tapu iptal ve tescil davaları asliye hukuk mahkemesinde görülür ve taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin olarak yetkilidir. Davada taşınmazın değeri üzerinden nispi harç ödenir; mahkeme keşif ve bilirkişi incelemesiyle taşınmazın değerini belirler. Ortak mülkiyetteki taşınmazların paylaşılması isteniyorsa ayrıca ortaklığın giderilmesi davası gündeme gelir.

Akılda tutulacak süreler

Muris muvazaası, ehliyetsizlik
Süreye tabi değil
Hata, hile, korkutma
Öğrenmeden itibaren 1 yıl
Kadastro tespitine itiraz
Kesinleşmeden itibaren 10 yıl
Olağanüstü zamanaşımı
20 yıl davasız ve aralıksız zilyetlik

Sık sorulan sorular

Babam taşınmazını kardeşime satış gibi gösterip devretti; ne yapabilirim?

Devir, mirastan mal kaçırma amacıyla yapılmış görünüşte bir satışsa, babanızın ölümünden sonra muris muvazaasına dayanarak payınız oranında tapu iptal ve tescil davası açabilirsiniz. Bu dava mirasbırakanın sağlığında açılamaz.

Ehliyetsizlik nasıl ispat edilir?

İşlem tarihine yakın sağlık kayıtları, hastane raporları, ilaç kullanımı ve tanık beyanları toplanır; mahkeme bu kayıtları Adli Tıp Kurumu’na göndererek kişinin işlem tarihindeki ayırt etme gücü hakkında rapor alır.

Tedbir kararı ne işe yarar?

Tapuya konulan ihtiyati tedbir şerhi, dava sürerken taşınmazın üçüncü kişilere devredilmesini ya da üzerinde yeni haklar kurulmasını önler. Tedbir için mahkeme genellikle teminat ister.

Hisseli bir taşınmazda yalnızca kendi payım için dava açabilir miyim?

Evet. Muris muvazaası gibi durumlarda her mirasçı, diğer mirasçılar davaya katılmasa bile kendi miras payı oranında iptal ve tescil isteyebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.

Okumaya devam edin

İlgili makaleler

Tüm makaleler

İletişim

Görüşme için randevu

Görüşmeler randevuyla yapılır; randevu için telefon, WhatsApp ya da e-posta kullanılabilir. Büro Havza’da, 25 Mayıs Mahallesi’ndeki Erdoğan İş Merkezi’nin ikinci katındadır. Görüşmeler yüz yüze ya da çevrim içi yapılabilir.

Görüşmeye gelmeden önce: hazırlık listesi