Borçlar hukuku; iki kişi arasındaki hemen her ilişkinin, yani satışın, borç vermenin, bir işin yaptırılmasının, kiralamanın ve verilen zararın hukuki çerçevesidir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu sözleşmelerin nasıl kurulacağını, hangi durumlarda geçersiz olacağını, borcun ifa edilmemesinin sonuçlarını ve zamanaşımı sürelerini belirler. Uyuşmazlıkların önemli bir bölümü, sözleşmenin baştan açık yazılmaması ya da karşı tarafın usulüne uygun olarak temerrüde düşürülmemesi nedeniyle uzar; bu yüzden bu alanda dava kadar dava öncesi hazırlık da önemlidir.
Bu alandaki başlıca konular
- Satış, hizmet, eser (yapım), kira ve borç sözleşmelerinin hazırlanması ve incelenmesi
- Noter aracılığıyla ihtarname hazırlanması ve gönderilmesi
- Alacak, tazminat ve sebepsiz zenginleşme davaları
- Müteahhit ve iş sahibi arasındaki eser sözleşmesi uyuşmazlıkları
- Kefalet sözleşmesinin geçerliliği ve kefilin sorumluluğu
- Haksız fiilden doğan maddi ve manevi tazminat talepleri
İhtarname, temerrüt ve faiz
Vadesi belli olmayan bir borçta borçlu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; temerrüdün en önemli sonucu, alacağa temerrüt faizi işlemeye başlaması ve alacaklının gecikmeden doğan zararını isteyebilmesidir. Vadesi belli borçlarda ise vadenin geçmesiyle temerrüt kendiliğinden gerçekleşir. Karşılıklı sözleşmelerde borçlu temerrüde düştüğünde alacaklı, uygun bir süre vererek ifayı isteyebilir; süre içinde de ifa edilmezse ifadan ve gecikme tazminatından vazgeçerek sözleşmeden dönebilir. İhtarnamenin noter aracılığıyla gönderilmesi tarih ve içerik bakımından ispatı kolaylaştırır. Ayrıntılar: ihtarname nedir, nasıl çekilir.
Zamanaşımı süreleri
Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir. Kira bedelleri, anapara faizleri ve diğer dönemsel edimler; vekâlet, komisyon ve acentelik ilişkilerinden doğan alacaklar; ücret alacakları ve eser sözleşmesinden doğan bazı alacaklar ise beş yılda zamanaşımına uğrar. Haksız fiilden doğan tazminat istemleri, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde fiilden itibaren on yıl içinde ileri sürülmelidir; fiil aynı zamanda daha uzun zamanaşımı süresi olan bir suçsa o süre uygulanır. Zamanaşımı dava açılması ya da icra takibi yapılmasıyla kesilir ve yeniden işlemeye başlar.
Eser sözleşmesi ve yapı işleri
Ev, ahır, depo ya da işyeri yapımı gibi işlerde yüklenici (müteahhit, usta) ile iş sahibi arasındaki ilişki eser sözleşmesidir. İş sahibi teslimden sonra işi işlerin olağan akışına göre en kısa sürede gözden geçirip varsa ayıpları yükleniciye bildirmelidir; sonradan ortaya çıkan gizli ayıplar ise öğrenilir öğrenilmez bildirilmelidir. Ayıplı işte iş sahibi; sözleşmeden dönme, bedelden indirim ya da aşırı bir masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım isteyebilir. Taşınmaz yapılarına ilişkin ayıplardan doğan haklar teslimden itibaren beş yılda, yüklenicinin ağır kusuru varsa yirmi yılda zamanaşımına uğrar. Sözleşmede işin tanımı, bedeli, ödeme planı ve teslim tarihi açıkça yazılmalıdır.
Kefalet
Kefalet sözleşmesi, kefilin el yazısıyla sorumlu olacağı azami miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefil olarak yükümlülük altına giriyorsa bu sıfatı belirtmesiyle geçerli olur; bu unsurlardan biri eksikse kefalet geçersizdir. Evli kişilerin kefil olabilmesi için kural olarak eşin yazılı rızası gerekir. Adi kefalette alacaklı önce borçluya başvurmak zorundadır; müteselsil kefalette ise borçlu temerrüde düştüğünde doğrudan kefile başvurabilir. Gerçek kişilerin verdiği kefaletler, sözleşmenin kurulmasından itibaren on yıl geçmekle kendiliğinden sona erer.
İlk adımlar
- Sözleşmenin imzalı nüshasını, eklerini ve sonradan yapılan değişikliklere ilişkin yazışmaları bir arada tutun.
- Karşı tarafı temerrüde düşürmek için gerekiyorsa noter aracılığıyla ihtarname gönderin ve tebliğ tarihini saklayın.
- Alacağın türüne göre beş ya da on yıllık zamanaşımı sürelerinin işlediğini kontrol edin.
Sık sorulan sorular
Elden verdiğim borcu nasıl ispat ederim?
Belirli bir tutarın üzerindeki hukuki işlemler kural olarak senetle ispat edilir; bu tutar her yıl güncellenir. Senet yoksa banka dekontu, yazışmalar ve mesajlar delil başlangıcı olarak kullanılabilir ve bu durumda tanık da dinlenebilir.
İhtarnameyi mesajla göndermek yeterli mi?
Kanunda belirli bir şekil öngörülmeyen durumlarda yazılı bildirim her yolla yapılabilir; ancak ispat güçlüğü yaşanmaması için noter, iadeli taahhütlü mektup ya da kayıtlı elektronik posta tercih edilmelidir. Tacirler arasındaki bazı ihbar ve ihtarlar için kanun bu yollardan birini zorunlu tutar.
Sözleşmedeki cezai şart fahişse indirilebilir mi?
Evet. Hâkim, aşırı gördüğü cezai şartı kendiliğinden indirir. Ancak tacirler kendi ticari işletmeleriyle ilgili olarak kararlaştırdıkları cezai şartın aşırı olduğunu kural olarak ileri süremez.
Faiz oranı kararlaştırılmamışsa hangi faiz istenir?
Sözleşmede faiz oranı kararlaştırılmamışsa adi işlerde yasal faiz, ticari işlerde avans faizi uygulanır. Kararlaştırılan sözleşme faizi kanuni sınırları aşamaz ve bileşik faiz, yalnızca kanunda öngörülen hâllerde istenebilir.


