Aile hukuku; evliliğin kurulmasından sona ermesine, eşler arasındaki mal ilişkisinden çocukların bakım ve gözetimine kadar ailenin hukuki düzenini kapsar. Temel kaynak 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’dur; davalar aile mahkemelerinde, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde ise aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemelerinde görülür. Boşanma, yalnızca evliliği sona erdiren bir karar değil; velayet, nafaka, mal paylaşımı ve ziynet eşyası gibi uzun yıllar etkisi süren sonuçlar doğurur. Bu nedenle dava açmadan ya da protokol imzalamadan önce her başlığın ayrı ayrı düşünülmesi gerekir.
Bu alandaki başlıca konular
- Anlaşmalı boşanma protokolünün hazırlanması ve duruşma süreci
- Çekişmeli boşanma davaları; kusur, delil ve tanık değerlendirmesi
- Tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası; nafakanın artırılması, azaltılması ve kaldırılması
- Velayet, velayetin değiştirilmesi ve çocukla kişisel ilişki düzenlenmesi
- Mal rejiminin tasfiyesi, katılma alacağı ve ziynet eşyası alacağı
- 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbir talepleri
Anlaşmalı boşanma
Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşler mahkemeye birlikte başvurarak ya da bir eşin açtığı davayı diğeri kabul ederek anlaşmalı boşanabilir. Hâkim tarafları bizzat dinler; iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirir ve boşanmanın mali sonuçlarıyla çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulursa boşanmaya karar verir. Hâkim, çocukların ve tarafların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik önerebilir; taraflar bu değişikliği kabul etmezse dava anlaşmalı olarak sonuçlanmaz. Protokolün nasıl hazırlanacağı, hangi maddelerin sonradan değiştirilemeyeceği gibi konular anlaşmalı boşanma protokolü yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Çekişmeli boşanma ve boşanma sebepleri
Eşler boşanmanın kendisinde ya da sonuçlarında anlaşamıyorsa dava çekişmeli olarak görülür. Kanun; zina, hayata kast ve pek kötü davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığı gibi özel boşanma sebeplerini ve uygulamada en sık başvurulan evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebini düzenler. Terk sebebine dayanmak için ayrılığın en az altı ay sürmesi, eşe ihtar yapılması ve ihtarın tebliğinden itibaren iki ay geçmesi gerekir; zinaya dayalı dava ise öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde beş yıl içinde açılmalıdır. Çekişmeli davalarda kusurun ispatı tanık, mesaj kayıtları, sağlık raporları ve resmî belgelerle yapılır.
Nafaka ve velayet
Dava sürerken eşin ve çocukların geçimi için tedbir nafakasına hükmedilebilir. Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş için yoksulluk nafakası, velayeti almayan ebeveynin çocuğun giderlerine katılımı için iştirak nafakası söz konusudur. Nafaka miktarı, koşullar değiştiğinde dava yoluyla artırılabilir, azaltılabilir ya da kaldırılabilir; ayrıntılar nafaka türleri ve nafakanın değiştirilmesi yazısındadır. Velayet kararında belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır; çocuk idrak çağındaysa görüşü dinlenir ve gerektiğinde sosyal inceleme raporu alınır. Velayeti almayan ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulur.
Mal paylaşımı ve ziynet eşyası
1 Ocak 2002’den sonra edinilen mallarda, eşler başka bir rejim seçmedikçe edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Boşanmada her eş, diğerinin edinilmiş mallarının borçlar düşüldükten sonra kalan değerinin, yani artık değerin yarısını katılma alacağı olarak isteyebilir; miras ya da bağış yoluyla edinilen mallar ve kişisel kullanıma ait eşyalar kişisel mal sayılır. Düğünde takılan ziynet eşyaları, kimin tarafından takıldığına bakılmaksızın kural olarak kadına ait kabul edilir. Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalar boşanma davasıyla birlikte ya da kesinleşmeden sonra ayrıca açılabilir; katılma alacağı boşanmanın kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir.
İlk adımlar
- Evlilik cüzdanını, nüfus kayıt örneğini ve varsa önceki mahkeme kararlarını hazırlayın.
- Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve protokolde velayet, nafaka ve mal paylaşımının açıkça düzenlenmesi gerekir.
- Evlilik süresince edinilen taşınmaz, araç, hesap ve ziynet eşyalarının listesini çıkarın.
Sık sorulan sorular
Anlaşmalı boşanma davası ne kadar sürer?
Protokol hazır ve mahkemeye eksiksiz sunulmuşsa, duruşma günü mahkemenin iş yüküne göre belirlenir ve dava çoğu zaman tek duruşmada karara bağlanır. Kararın kesinleşmesi için tebliğ ve kanun yolu süreleri ayrıca beklenir; taraflar kanun yolundan feragat ederse karar daha erken kesinleşebilir.
Eşim duruşmaya gelmezse anlaşmalı boşanabilir miyiz?
Hayır. Anlaşmalı boşanmada hâkimin iki eşi de bizzat dinlemesi kanuni şarttır. Eşlerden biri duruşmaya katılmazsa dava anlaşmalı olarak sonuçlanmaz; çekişmeli davaya dönüşebilir.
Çocuğun görüşü velayette dikkate alınır mı?
Evet. İdrak çağındaki çocuğun görüşü, yaşına ve olgunluğuna göre dinlenir ve değerlendirilir; ancak tek başına belirleyici değildir. Mahkeme çocuğun üstün yararını esas alır, gerektiğinde uzman raporu ve sosyal inceleme raporu alır.
Ziynet eşyası kime aittir?
Yargıtay’ın yerleşik görüşüne göre düğünde kadına takılan ziynet eşyaları, kimin taktığına bakılmaksızın kadının kişisel malıdır. Aksine bir anlaşma ya da yerel âdet ispatlanırsa farklı sonuca varılabilir; ziynetlerin koca tarafından alındığının ispatı ise iddia eden eşe düşer.


