İçeriğe geç
0 (362) 438 40 52

Miras Hukuku

Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası: Hisseli Tarla ve Evlerde Paylaşım, Arabuluculuk ve Satış

Hisseli taşınmazlarda paydaşlar anlaşamadığında izlenecek yol: zorunlu arabuluculuk, sulh hukuk mahkemesinde dava, aynen bölme ve satış, tarım arazilerinin bölünmezliği, masraflar ve önalım.

Kısaca

  • Paylı ya da elbirliği mülkiyetindeki bir taşınmazda paydaşlar paylaşımda anlaşamazsa, her paydaş ortaklığın giderilmesini isteyebilir.
  • 1 Eylül 2023’ten bu yana dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
  • Mahkeme önce taşınmazın aynen bölünmesini değerlendirir; bölme mümkün değilse ya da değer kaybına yol açacaksa satışa karar verir.
  • Tarım arazileri asgari tarımsal arazi büyüklüğünün altına düşecek biçimde bölünemez; bu nedenle çoğu dosyada satış gündeme gelir.

Havza ve çevresindeki köylerde tarla, bahçe ve evlerin önemli bir kısmı, mirasbırakanın ölümünden sonra yıllarca paylaştırılmadan kardeşlerin, hatta torunların ortak mülkiyetinde kalır. Paydaşlardan biri taşınmazı kullanırken diğerleri gelir elde edemez, kimi paydaşlar satmak isterken kimileri kabul etmez. Bu durumun hukuki çözümü ortaklığın giderilmesi, eski adıyla izale-i şuyu davasıdır. Bu yazıda davanın öncesindeki arabuluculuk aşamasından mahkemenin vereceği karara kadar süreci adım adım anlatıyoruz.

Ortaklığın giderilmesi kimler tarafından istenebilir?

Türk Medeni Kanunu’na göre paydaşlardan her biri, hukuki bir işlem gereği ya da paylı mülkiyet konusu malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması nedeniyle bu hak ortadan kaldırılmış olmadıkça, malın paylaşılmasını isteyebilir. Mirasçıların elbirliği hâlinde malik olduğu terekede de her mirasçı paylaşma isteminde bulunabilir. Ayrıca payı haczedilen bir paydaşın alacaklısı, icra dairesinden aldığı yetki belgesiyle ortaklığın giderilmesi davası açabilir.

Dava tüm paydaşları ilgilendirdiğinden, davayı açan paydaş dışındaki bütün paydaşların davalı olarak gösterilmesi gerekir. Paydaşlardan biri ölmüşse onun mirasçıları davaya katılır; bu nedenle davadan önce güncel tapu kaydının ve ölmüş paydaşların mirasçılık belgelerinin edinilmesi gerekir.

İlk adım: zorunlu arabuluculuk

7445 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikle 1 Eylül 2023’ten itibaren taşınır ve taşınmaz mallara ilişkin ortaklığın giderilmesi davalarında, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Başvuru, adliyelerdeki arabuluculuk bürolarına yapılır; arabulucu tüm paydaşları görüşmeye davet eder. Paydaşlar taşınmazın kimde kalacağı, bedelin nasıl ödeneceği ya da taşınmazın nasıl bölüneceği konusunda anlaşırsa arabuluculuk anlaşma belgesi düzenlenir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte dava açılır. Arabuluculuk görüşmesine geçerli bir mazeret olmaksızın katılmayan paydaş, dava sonunda haklı çıksa bile yargılama giderlerinden sorumlu tutulabilir.

Dava ve görevli mahkeme

Ortaklığın giderilmesi davaları, taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde görülür. Mahkeme, tapu kaydını ve mirasçılık belgelerini getirtir, taşınmazda keşif yapar ve bilirkişiye taşınmazın değerini, niteliğini ve bölünüp bölünemeyeceğini inceletir. Taşınmaz üzerinde paydaşlardan birine ait bina, ağaç ya da tesis varsa bunlar da tespit edilir.

Aynen bölme mi, satış mı?

Kanun önce aynen bölmeyi esas alır: taşınmaz, paydaşların payları oranında, değer kaybı olmadan bölünebiliyorsa mahkeme bölmeye karar verir ve her paydaşa bir parça düşer. Bölme sonucunda payların değerleri arasında fark oluşuyorsa, eksik kalan paydaşa para ödenmesine (denkleştirme) karar verilebilir. Uygun yapılarda kat mülkiyetine geçilerek bağımsız bölümlerin paydaşlara dağıtılması da bir bölme yoludur.

Taşınmazın bölünmesi imar mevzuatı ya da tarım mevzuatı nedeniyle mümkün değilse veya bölme önemli bir değer kaybına yol açacaksa mahkeme taşınmazın satılarak bedelinin paylar oranında dağıtılmasına karar verir. Satış, kararın kesinleşmesinden sonra satış memurluğu tarafından açık artırmayla yapılır; paydaşlar da artırmaya katılabilir. Paydaşların hepsinin istemesi hâlinde artırmanın yalnızca paydaşlar arasında yapılmasına karar verilebilir.

Tarım arazileri neden çoğu zaman satılır?

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, tarım arazilerinin asgari tarımsal arazi büyüklüğünün altına düşecek şekilde bölünmesini yasaklar. Asgari büyüklük arazinin niteliğine ve bulunduğu yere göre belirlenir. Bu nedenle küçük ve çok paydaşlı tarlalarda aynen bölme çoğu zaman mümkün olmaz; paydaşlardan biri diğerlerinin paylarını satın almak istemezse ya da bu konuda anlaşılamazsa mahkeme satışa karar verir. Arabuluculuk aşaması, tarlanın bir paydaşta kalıp diğerlerine bedel ödenmesi gibi çözümler için önemli bir fırsattır.

Masraflar ve önalım hakkı

Ortaklığın giderilmesi davasında her paydaş taşınmazın paylaşılmasından yararlandığından, yargılama giderleri ve vekâlet ücreti kural olarak paydaşlar arasında payları oranında paylaştırılır. Satış hâlinde satış masrafları satış bedelinden düşülür. Mahkeme kararıyla yapılan açık artırma satışlarında önalım (şufa) hakkı kullanılamaz; ancak paydaşlardan birinin payını dava dışında üçüncü bir kişiye satması hâlinde diğer paydaşların önalım hakkı vardır.

Akılda tutulacak noktalar

Zorunlu arabuluculuk
1 Eylül 2023’ten itibaren dava şartı
Görevli mahkeme
Taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi
Davalılar
Tüm paydaşlar (ölmüşse mirasçıları)
Önalım davası (dava dışı satışta)
Bildirimden itibaren 3 ay, her hâlde satıştan itibaren 2 yıl

Sık sorulan sorular

Paydaşlardan biri yurt dışında ya da adresi bilinmiyorsa dava açılabilir mi?

Evet. Yurt dışındaki paydaşlara tebligat yurt dışı tebligat usulleriyle yapılır; adresi bilinmeyenler için adres araştırması sonuçsuz kalırsa ilanen tebligat yoluna gidilir. Bu durum davanın süresini uzatabilir.

Tarlayı yıllardır ben kullanıyorum; payım artar mı?

Paydaşlardan birinin taşınmazı tek başına kullanması kural olarak payını artırmaz. Taşınmaza yaptığı ve değerini artıran bina, ağaç gibi eklemeler bilirkişi incelemesinde ayrıca değerlendirilir. Diğer paydaşların ise belirli koşullarla kullanım nedeniyle ecrimisil talep etme hakkı olabilir.

Satışta taşınmaz değerinin altında satılırsa ne olur?

Açık artırmada tahmin edilen değerin belirli bir oranının altında teklif verilirse ihale yapılmaz ve ikinci artırmaya geçilir. Satışa ilişkin usulsüzlüklere karşı ihalenin feshi istenebilir.

Arabuluculukta anlaşırsak tapuda işlem nasıl yapılır?

Anlaşma belgesi, taşınmazın paydaşlardan birine devri ya da bölünmesi gibi hususları içeriyorsa tapuda ilgili işlemlerin yapılması için kullanılabilir; bazı durumlarda ayrıca mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.

Okumaya devam edin

İlgili makaleler

Tüm makaleler

İletişim

Görüşme için randevu

Görüşmeler randevuyla yapılır; randevu için telefon, WhatsApp ya da e-posta kullanılabilir. Büro Havza’da, 25 Mayıs Mahallesi’ndeki Erdoğan İş Merkezi’nin ikinci katındadır. Görüşmeler yüz yüze ya da çevrim içi yapılabilir.

Görüşmeye gelmeden önce: hazırlık listesi