Ceza Hukuku
Şikâyet Süresi ve Uzlaştırma: Hangi Suçlar Şikâyete Bağlı, Uzlaşma Nasıl Yapılır, Şikâyetten Vazgeçilebilir mi?
Şikâyete bağlı suçlar ve altı aylık şikâyet süresi, şikâyetin nereye ve nasıl yapılacağı, uzlaştırma kapsamındaki suçlar, uzlaştırmacının görevi ve süreleri, uzlaşmanın sonuçları ve şikâyetten vazgeçme.
Kısaca
- Bazı suçlarda soruşturma ve kovuşturma ancak şikâyet üzerine yapılır; şikâyet, failin ve fiilin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.
- Şikâyet; Cumhuriyet başsavcılığına, kolluğa ya da valilik veya kaymakamlığa yazılı veya sözlü olarak yapılabilir.
- Kanunda sayılan suçlarda soruşturma aşamasında taraflara uzlaştırma teklif edilir; teklife üç gün içinde cevap verilmezse reddedilmiş sayılır.
- Uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse dava açılmaz; şikâyete bağlı suçlarda şikâyetten hüküm kesinleşinceye kadar vazgeçilebilir.
Bir hakarete, tehdide ya da basit bir yaralamaya maruz kalan kişinin aklına gelen ilk soru, şikâyetçi olup olmayacağıdır. Ceza hukukunda bu karar, bazı suçlar bakımından tamamen mağdura bırakılmıştır; ancak bu kararın verilmesi süreye bağlıdır. Öte yandan pek çok suçta, dava açılmadan önce tarafların bir araya gelerek uyuşmazlığı çözmesine imkân veren uzlaştırma kurumu işler. Bu yazıda şikâyet süresini, uzlaştırmanın işleyişini ve sonuçlarını ele alıyoruz.
Şikâyete bağlı suçlar
Suçların büyük bölümünde savcılık, suçu öğrendiği anda kendiliğinden soruşturma başlatır. Bazı suçlarda ise soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi mağdurun şikâyetine bağlıdır. Uygulamada sık karşılaşılan şikâyete bağlı suçlardan bazıları şunlardır:
- Basit kasten yaralama ve taksirle basit yaralama,
- Hakaret (kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret hariç),
- Malvarlığına zarar verme ya da başka bir kötülük yapma tehdidi (tehdidin hafif hâli),
- Konut dokunulmazlığının ihlalinin bazı hâlleri,
- Mala zarar vermenin basit hâli ve güveni kötüye kullanmanın basit hâli.
Şikâyet süresi: altı ay
Türk Ceza Kanunu’na göre soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda, yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve faili öğrendiği günden başlar. Bu süre içinde de olsa, suçun dava zamanaşımı dolduktan sonra şikâyet yapılamaz. Şikâyete bağlı olmayan suçlarda ise altı aylık süre uygulanmaz; suç, dava zamanaşımı süresi içinde her zaman bildirilebilir.
Şikâyet nasıl ve nereye yapılır?
Şikâyet ya da suç duyurusu; Cumhuriyet başsavcılığına, kolluk birimlerine (polis ya da jandarma) veya valilik ve kaymakamlıklara yazılı ya da sözlü olarak yapılabilir. Sözlü şikâyet tutanağa geçirilir. Şikâyet dilekçesinde olayın tarihi, yeri ve gelişimi tarih sırasıyla anlatılmalı; şüphelinin kimliği biliniyorsa belirtilmeli, tanıklar ve deliller gösterilmelidir. Mesaj, ses kaydı, görüntü ve sağlık raporu gibi delillerin değiştirilmeden saklanması ve şikâyete eklenmesi önemlidir.
Uzlaştırma nedir?
Uzlaştırma, suçtan zarar gören ile şüphelinin, tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla bir araya gelerek uyuşmazlığı çözmesini sağlayan bir yoldur. Soruşturması şikâyete bağlı suçların yanı sıra kanunda ayrıca sayılan bazı suçlarda da uygulanır; kasten yaralamanın bazı hâlleri, bilinçli taksir dışındaki taksirle yaralama, tehdit, basit hırsızlık ve basit dolandırıcılık bunlardan bazılarıdır. Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar uzlaştırma kapsamında değildir.
Soruşturma aşamasında dosyayı uzlaştırma kapsamında gören savcı, dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir ve bir uzlaştırmacı görevlendirilir. Uzlaştırmacı taraflara uzlaşma teklifinde bulunur; kendisine teklif yapılan kişi üç gün içinde kararını bildirmezse teklifi reddetmiş sayılır. Uzlaştırma müzakereleri kural olarak otuz gün içinde tamamlanır; bu süre gerektiğinde uzatılabilir. Taraflar uzlaştırmacıya ayrıca ücret ödemez.
Uzlaşmanın sonuçları
- Taraflar uzlaşır ve şüpheli edimini (örneğin bir tazminatı ya da özrü) tek seferde yerine getirirse, savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verir.
- Edim ileri bir tarihte ya da taksitlerle yerine getirilecekse, şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir ve erteleme süresince dava zamanaşımı işlemez. Edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına, getirilmezse kamu davası açılmasına karar verilir.
- Uzlaşma sağlanamazsa soruşturmaya devam edilir. Uzlaştırma görüşmelerinde yapılan beyanlar, sonraki soruşturma ve kovuşturmada delil olarak kullanılamaz.
Soruşturma aşamasında uzlaştırma yapılmamışsa ya da kovuşturma aşamasında suçun uzlaştırma kapsamında olduğu anlaşılırsa, mahkeme de dosyayı uzlaştırmaya gönderebilir; uzlaşma ve edimin yerine getirilmesi hâlinde dava düşer.
Şikâyetten vazgeçme
Şikâyete bağlı suçlarda şikâyetten vazgeçme, hüküm kesinleşinceye kadar mümkündür ve kural olarak davanın düşmesine yol açar. Ancak sanık vazgeçmeyi kabul etmezse dava devam eder. Birden fazla şüpheliden biri hakkında şikâyetten vazgeçme, kural olarak diğerlerini de kapsar. Şikâyete bağlı olmayan suçlarda şikâyetten vazgeçmek, soruşturmayı ya da davayı sona erdirmez.
Akılda tutulacak süreler
- Şikâyet süresi
- Fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 ay
- Uzlaşma teklifine cevap
- 3 gün (cevap verilmezse reddedilmiş sayılır)
- Uzlaştırma müzakereleri
- Kural olarak 30 gün
- Şikâyetten vazgeçme
- Hüküm kesinleşinceye kadar
Sık sorulan sorular
Sosyal medyada hakarete uğradım; ne zamana kadar şikâyet edebilirim?
Hakaret şikâyete bağlı bir suçtur; şikâyet, paylaşımı ve paylaşımı yapanı öğrendiğiniz tarihten itibaren altı ay içinde yapılmalıdır. Paylaşımın ekran görüntüsü, bağlantı adresi ve tarih bilgisi delil olarak saklanmalıdır.
Uzlaşmayı kabul etmek zorunda mıyım?
Hayır. Uzlaşma tamamen gönüllüdür; taraflardan biri kabul etmezse soruşturmaya devam edilir. Uzlaşmayı reddetmek, mağdurun ya da şüphelinin aleyhine bir sonuç doğurmaz.
Uzlaşmada avukat bulundurabilir miyim?
Evet. Taraflar uzlaştırma görüşmelerine avukatlarıyla katılabilir; uzlaşma teklifinin ve edimin içeriğinin sonuçlarıyla birlikte değerlendirilmesi için avukat desteği alınabilir.
Şikâyetimi geri çektikten sonra tekrar şikâyetçi olabilir miyim?
Hayır. Şikâyetten vazgeçen kişi, aynı fiil nedeniyle yeniden şikâyette bulunamaz. Bu nedenle vazgeçme kararı dikkatle verilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.


