Miras Hukuku
Mirasçılık Belgesi ve Mirasın Reddi: Veraset İlamı Nereden Alınır, Borçlu Miras Nasıl Reddedilir?
Mirasçılık belgesinin noterden ve sulh hukuk mahkemesinden alınması, yasal mirasçılar ve paylar, mirasın reddinde üç aylık süre, reddin şekli, ret hakkının kaybedilmesi ve hükmen ret.
Kısaca
- Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınır; mirasçıları ve paylarını gösterir.
- Borçlu bir terekeden sorumlu olmamak için miras, ölümü ve mirasçılığı öğrenmeden itibaren üç ay içinde reddedilebilir.
- Ret, sulh hukuk mahkemesine yapılan kayıtsız şartsız bir beyanla olur; tereke mallarını kullanan ya da satan mirasçı ret hakkını kaybedebilir.
- Ölüm tarihinde borca batık olduğu açıkça belli olan terekede ret yapılmış sayılır; bunun tespiti için dava açılabilir.
Bir yakının vefatından sonra mirasçıların karşılaştığı ilk resmî işlem, kimlerin mirasçı olduğunu gösteren belgeyi almaktır. Banka hesaplarının çekilmesi, tapuda intikal, aracın devri ya da emekli aylığına ilişkin başvurular bu belge olmadan yapılamaz. Mirasbırakanın borçları varsa ise ikinci ve çok daha acil bir soru gündeme gelir: miras kabul mü edilmeli, yoksa reddedilmeli mi? Bu sorunun cevabı kısa bir süreye bağlıdır.
Mirasçılık belgesi nedir, nereden alınır?
Mirasçılık belgesi, mirasbırakanın yasal ve atanmış mirasçılarını ve her birinin miras payını gösteren resmî belgedir. Türk Medeni Kanunu’na göre bu belge, yasal mirasçıların başvurusu üzerine sulh hukuk mahkemesi ya da noter tarafından verilir. Noter, nüfus kayıtlarına dayanarak belgeyi kısa sürede düzenler; mirasbırakanın yabancı olduğu, nüfus kayıtlarının eksik ya da çelişkili olduğu durumlarda ise mahkemeye başvurmak gerekir. Mirasçılardan biri başvurduğunda belge bütün mirasçılar için düzenlenir.
Mirasçılık belgesi, aksi ispat edilinceye kadar geçerlidir. Belgede bir mirasçının gösterilmediği ya da payların hatalı belirlendiği anlaşılırsa, her zaman belgenin iptali ve yeni belge verilmesi istenebilir.
Kimler, hangi oranda mirasçı olur?
Yasal mirasçılık zümre sistemine göre belirlenir. Birinci zümrede mirasbırakanın altsoyu, yani çocukları ve onlardan önce ölmüş çocukların yerine geçen torunları bulunur. Altsoy yoksa ikinci zümre olan anne ve baba ile onların altsoyu (kardeşler), onlar da yoksa üçüncü zümre olan büyükanne ve büyükbabalar ile onların altsoyu mirasçı olur. Yakın zümrede mirasçı varsa uzak zümre mirasçı olamaz.
Sağ kalan eş her zümreyle birlikte mirasçıdır ve payı birlikte bulunduğu zümreye göre değişir:
- Altsoyla birlikte mirasın dörtte biri,
- Anne-baba zümresiyle birlikte mirasın yarısı,
- Büyükanne-büyükbaba zümresiyle birlikte mirasın dörtte üçü,
- Bu zümrelerden mirasçı yoksa mirasın tamamı.
Kendi durumunuza göre payları sitedeki miras payı hesaplama aracıyla yaklaşık olarak görebilirsiniz.
Mirasın reddi: neden ve ne zaman?
Mirasçılar terekeyi, yani mirasbırakanın malvarlığını, alacak ve borçlarıyla birlikte bir bütün olarak devralır. Mirasbırakanın borçları malvarlığından fazlaysa, mirası kabul eden mirasçı bu borçlardan kendi malvarlığıyla da sorumlu olur. Bunu önlemenin yolu mirası reddetmektir.
Ret süresi üç aydır. Bu süre yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü ve mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten, vasiyetnameyle atanan mirasçılar için ise mirasbırakanın tasarrufunun kendilerine resmen bildirildiği tarihten başlar. Önemli sebepler varsa sulh hâkimi bu süreyi uzatabilir ya da yeni bir süre verebilir. Süre içinde ret beyanında bulunmayan mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış sayılır.
Ret nasıl yapılır?
Ret, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine sözlü ya da yazılı olarak yapılan bir beyanla gerçekleşir. Beyanın kayıtsız ve şartsız olması gerekir; “borçlar varsa reddediyorum” gibi koşullu ya da yalnızca bazı malları kapsayan bir ret geçerli değildir. Mahkeme ret beyanını bir tutanakla kayda alır.
Mirası reddeden mirasçı, mirasbırakandan önce ölmüş gibi kabul edilir; bu nedenle payı kendi altsoyuna geçer. Borca batık bir terekede çocukların reddinden sonra torunların da reddetmesi gerekebilir. En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse tereke, sulh mahkemesi tarafından iflas hükümlerine göre tasfiye edilir ve tasfiyeden sonra artan bir değer kalırsa mirasçılara verilir.
Ret hakkı nasıl kaybedilir?
Ret süresi dolmadan tereke işlerine karışan, olağan yönetim işlemleri dışında tereke mallarını satan, kullanan ya da terekeye ait malları gizleyen ve kendisine maleden mirasçı mirası reddedemez. Bu nedenle borçlu olduğu düşünülen bir terekede, ret beyanı yapılıncaya kadar mirasbırakanın aracını kullanmak, hesabından para çekmek ya da mallarını satmak gibi işlemlerden kaçınmak gerekir.
Hükmen ret
Mirasbırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli ya da resmen tespit edilmişse, yani terekenin borca batık olduğu açıkça ortadaysa, miras reddedilmiş sayılır. Bu durumda üç aylık süre aranmaz; ancak alacaklılar mirasçılara karşı takip başlattığında mirasçıların bu durumu ispat etmesi gerekir. Mirasçılar, terekenin borca batık olduğunun tespiti için mahkemede dava açabilir.
Akılda tutulacak süreler
- Mirası ret süresi
- Ölümü ve mirasçılığı öğrenmeden itibaren 3 ay
- Resmî defter tutulması talebi
- Ölümü öğrenmeden itibaren 1 ay
- Veraset vergisi beyannamesi
- Türkiye’de ölümde, ölümden itibaren 4 ay
- Mirasçılık belgesinin iptali
- Süreye bağlı değildir
Sık sorulan sorular
Mirası reddedersem mirasbırakanın aldığı krediyi öder miyim?
Hayır. Geçerli bir ret beyanında bulunan mirasçı tereke borçlarından sorumlu olmaz. Ancak mirasçının kredi sözleşmesinde ayrıca kefil ya da müşterek borçlu olarak imzası varsa, bu sorumluluk mirastan değil kendi imzasından doğduğu için ret ile ortadan kalkmaz.
Mirası reddetsem ölüm aylığı alabilir miyim?
Ölüm aylığı ve ölüm tazminatı gibi sosyal güvenlik hakları terekeye dahil değildir; mirasın reddi bu haklardan yararlanmaya engel değildir. Ayrıntılar her somut durumda ayrıca değerlendirilmelidir.
Üç aylık süreyi kaçırdım; ne yapabilirim?
Önemli bir sebep varsa sulh hâkiminden süre uzatımı ya da yeni süre istenebilir. Terekenin ölüm tarihinde açıkça borca batık olduğu ispatlanabiliyorsa hükmen ret yoluna da başvurulabilir.
Tapuda intikal için mirasçılık belgesi yeterli mi?
Tapuda mirasçılar adına intikal yapılması için mirasçılık belgesi gerekir. Ayrıca veraset ve intikal vergisi yönünden vergi dairesinden alınacak yazı ve tapu müdürlüğünün istediği diğer belgeler de hazırlanmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.


