İcra ve İflas
Maaş Haczi ve Haczedilemeyecek Mallar: Maaşın Ne Kadarı Kesilir, Ev ve Tarım Aletleri Haczedilir mi?
Maaş ve ücretlerde haciz oranı, birden fazla haczin sırası, nafaka önceliği, emekli aylığının korunması, haczi caiz olmayan mallar ve çiftçiye ait arazi, hayvan ve aletler, haczedilemezlik şikâyeti.
Kısaca
- Maaş ve ücretin tamamı haczedilemez; haczedilecek miktar maaşın dörtte birinden az olmamak üzere belirlenir.
- Aynı maaşa birden fazla haciz gelirse hacizler sıraya konur; nafaka alacakları her zaman önce gelir.
- SGK’dan bağlanan emekli aylıkları, nafaka ve kurum alacakları dışında kural olarak haczedilemez.
- Zorunlu ev eşyası, meslek araçları, çiftçinin geçimi için zorunlu arazi, hayvan ve aletleri ile hâline uygun ev kanunen korunur; bu mallara konulan hacze yedi gün içinde şikâyet yoluyla itiraz edilir.
İcra takibi kesinleştiğinde alacaklının en sık başvurduğu yol borçlunun maaşına haciz koydurmaktır. Bunu ev eşyası, araç ve taşınmaz hacizleri izler. Ancak İcra ve İflas Kanunu, borçlunun ve ailesinin yaşamını sürdürebilmesi için bazı gelir ve malları hacizden korur. Bu korumayı bilmek, hem borçlu hem de alacaklı açısından sürecin sağlıklı yürümesini sağlar.
Maaşın ne kadarı haczedilebilir?
İcra ve İflas Kanunu’na göre maaş, ücret ve benzeri gelirlerin, borçlu ile ailesinin geçimi için icra müdürünce takdir edilecek miktar düşüldükten sonra kalan kısmı haczedilebilir; ancak haczedilecek miktar maaşın dörtte birinden az olamaz. Uygulamada maaş hacizleri çoğunlukla net maaşın dörtte biri oranında konulur. Haciz, işverene gönderilen bir yazıyla bildirilir; işveren her ay haczedilen kısmı keserek icra dosyasına yatırır.
Maaşın yatırıldığı banka hesabına konulan hacizlerde de aynı koruma geçerlidir: maaş niteliğindeki paranın tamamına haciz konulamaz. Maaşınızdan ne kadar kesinti yapılacağını ve borcun kaç ayda kapanacağını sitedeki maaş haczi hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Birden fazla haciz ve nafaka önceliği
Aynı maaş üzerine birden fazla alacaklının haczi gelirse hacizler aynı anda uygulanmaz; tebliğ tarihine göre sıraya konur. İlk haciz tamamen ödenmeden ikinci haciz için kesinti yapılmaz. Bu sıralamanın tek istisnası nafaka alacaklarıdır: nafaka için konulan haciz, sırasına bakılmaksızın diğer hacizlerden önce uygulanır.
Emekli aylığı haczedilebilir mi?
Sosyal Güvenlik Kurumu’nca bağlanan gelir ve aylıklar, nafaka borçları ve Kurum’un kendi alacakları dışında haczedilemez ve başkasına devredilemez. Bu kurala aykırı olarak emekli aylığına konulan hacizlerin kaldırılması, icra mahkemesine şikâyet yoluyla istenebilir. Emekli aylığının yatırıldığı hesaptaki paralar için de bu koruma gündeme gelir.
Haczedilemeyecek mallar
Kanun, borçlunun ve ailesinin temel yaşam koşullarını korumak için bazı malları haczi caiz olmayan mallar olarak saymıştır. Başlıcaları şunlardır:
- Zorunlu ev eşyası: Borçlu ve ailesi için gerekli olan yatak, mutfak eşyası, buzdolabı gibi eşyalar; ancak değeri yüksek olan ve gerekli olandan fazla eşyalar haczedilebilir.
- Meslek araçları: Borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli alet, edevat ve kitaplar.
- Çiftçinin geçim kaynakları: Borçlu çiftçiyse kendisi ve ailesinin geçimi için zorunlu olan arazisi, çift hayvanları ve tarım aletleri.
- Hayvanlar ve yem: Borçlunun ve ailesinin geçimi için zorunlu olan belirli sayıdaki hayvanlar ile bunların belirli süreyi karşılayacak yem ve yiyecekleri.
- Hâline uygun ev: Borçlunun ve ailesinin barınması için hâline uygun evi haczedilemez; ev değerli ise satılır ve borçluya hâline uygun bir ev alabileceği bedel bırakılır.
- Bedensel zarar tazminatları ve sosyal yardımlar: Cismani zarar nedeniyle ödenen tazminatlar ve sosyal yardım niteliğindeki ödemeler.
Bu korumalar, mal borca karşılık rehin ya da ipotek olarak verilmişse uygulanmaz. Örneğin krediye karşılık bankaya ipotek edilen ev, hâline uygun ev olduğu gerekçesiyle hacizden kurtarılamaz.
Haczedilemezlik şikâyeti
Haczi caiz olmayan bir mala ya da maaşın kanuni sınırı aşan kısmına haciz konulursa, borçlu haczi öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurabilir. Şikâyette malın neden zorunlu olduğu, örneğin traktörün ailenin tek geçim kaynağı olan tarımsal faaliyette kullanıldığı, belgelerle ortaya konmalıdır. Mahkeme gerekirse keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırır.
Akılda tutulacak noktalar
- Maaş haczi oranı
- Dörtte birden az olmamak üzere
- Birden fazla haciz
- Sıraya konur; nafaka önce gelir
- Emekli aylığı
- Nafaka ve SGK alacağı dışında haczedilemez
- Haczedilemezlik şikâyeti
- Haczin öğrenilmesinden itibaren 7 gün
Sık sorulan sorular
Asgari ücret alıyorum; maaşıma haciz konabilir mi?
Evet. Kanunda asgari ücret için ayrı bir koruma yoktur; asgari ücretin de dörtte biri oranında haczi mümkündür. İcra müdürü, borçlu ile ailesinin geçim durumunu dikkate alarak oranı belirler.
İşverenim hacizden sonra beni işten çıkarabilir mi?
Maaşa haciz gelmesi tek başına işverene haklı fesih imkânı vermez. İşverenin haciz yazısına uymaması hâlinde ise haczedilen tutarlardan kendisi sorumlu olabilir.
Eşimin adına kayıtlı eşyalar haczedilebilir mi?
Haciz borçlunun malları için yapılır. Evde bulunan ama başkasına ait olan mallar için malın sahibi istihkak iddiasında bulunabilir; ispat yükü, malın haciz sırasında kimin elinde bulunduğuna göre belirlenir.
Tek evim icradan satılır mı?
Hâline uygun ev haczedilemez; ancak bu korumadan yararlanmak için haczin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde şikâyet yoluna gidilmesi gerekir. Ev borca karşılık ipotek edilmişse bu koruma uygulanmaz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.


