İçeriğe geç
0 (362) 438 40 52

Aile Hukuku

Anlaşmalı Boşanma Protokolü: Hangi Maddeler Yazılmalı, Duruşmada Ne Olur, Karar Ne Zaman Kesinleşir?

Anlaşmalı boşanmanın şartları, protokolde mutlaka düzenlenmesi gereken velayet, nafaka, mal paylaşımı ve ziynet maddeleri, duruşma günü, hâkimin protokolde değişiklik önermesi ve kararın kesinleşmesi.

Kısaca

  • Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması ve iki eşin de boşanmayı ve sonuçlarını kabul etmesi gerekir.
  • Hâkim iki eşi de duruşmada bizzat dinler; vekil göndermek yeterli değildir.
  • Protokolde velayet, kişisel ilişki, nafaka, mal paylaşımı ve tazminat açıkça yazılmalıdır; belirsiz maddeler ileride yeni davalara yol açar.
  • Karar, tebliğden itibaren iki haftalık istinaf süresi geçince ya da taraflar kanun yolundan feragat edince kesinleşir.

Boşanmayı kendi aralarında konuşarak kararlaştıran eşler için anlaşmalı boşanma, yargılamanın en kısa ve en az yıpratıcı yoludur. Ancak “anlaşmalı” olması, sürecin basit bir formaliteden ibaret olduğu anlamına gelmez. Duruşmada okunan ve imzalanan protokol, eşlerin ve çocukların yıllarca yaşayacağı düzeni belirler; özensiz yazılmış tek bir madde, boşanmadan sonra yeni bir nafaka, velayet ya da mal paylaşımı davasının kapısını açabilir. Bu yazıda anlaşmalı boşanmanın şartlarını, protokolde mutlaka yer alması gereken maddeleri ve duruşmadan kesinleşmeye kadar geçen süreci ele alıyoruz.

Anlaşmalı boşanmanın şartları

Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasına göre anlaşmalı boşanma için üç şart birlikte aranır:

  • Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması: Süre evlenme tarihinden dava tarihine kadar hesaplanır. Bir yıl dolmadan açılan dava anlaşmalı olarak sonuçlanamaz.
  • Eşlerin birlikte başvurması ya da birinin davasının diğerince kabulü: Eşler aynı dilekçeyle başvurabileceği gibi, bir eşin açtığı davayı diğer eş duruşmada kabul edebilir.
  • Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve düzenlemeyi uygun bulması: Hâkim, iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirmeli ve boşanmanın mali sonuçlarıyla çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulmalıdır.

Bu şartlar sağlandığında evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kabul edilir; eşlerin ayrıca kusur ya da boşanma sebebi ispatlaması gerekmez. Dava, eşlerden birinin yerleşim yerindeki ya da eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yerdeki aile mahkemesinde açılır; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar.

Protokolde mutlaka yer alması gereken maddeler

Protokolün amacı, boşanmanın bütün sonuçlarını tek belgede ve tartışmaya yer bırakmayacak açıklıkta düzenlemektir. Uygulamada sorun çıkaran protokollerin çoğu, bir konunun hiç yazılmamasından ya da “anlaşacağız” gibi belirsiz ifadelerden kaynaklanır.

  1. Velayet: Ortak çocukların velayetinin hangi ebeveyne verileceği yazılır. Yargıtay uygulamasında, çocuğun üstün yararına uygun olduğu durumlarda ortak velayete de karar verilebilmektedir.
  2. Kişisel ilişki: Velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin çocukla hangi günlerde, hangi saatlerde ve bayram, yarıyıl ve yaz tatillerinde ne kadar süreyle görüşeceği ayrıntılı biçimde belirtilir. “Uygun zamanlarda görüşür” gibi ifadeler uygulamada anlaşmazlık doğurur.
  3. İştirak nafakası: Çocuğun giderlerine katılım için ödenecek aylık tutar, ödeme günü ve yöntemi yazılır. Her yıl hangi oranda artırılacağı (örneğin TÜFE ya da ÜFE oranı) protokolde kararlaştırılabilir.
  4. Yoksulluk nafakası: Eşlerden biri için nafaka ödenecekse tutarı ve artış esası; ödenmeyecekse taraflardan hiçbirinin nafaka talebinin bulunmadığı açıkça yazılır.
  5. Maddi ve manevi tazminat: Taraflardan birinin diğerine tazminat ödemesi kararlaştırıldıysa tutarı ve ödeme takvimi; kararlaştırılmadıysa karşılıklı tazminat talebi olmadığı belirtilir.
  6. Mal paylaşımı: Ev, araç, arsa, banka hesapları ve borçların kimde kalacağı tek tek sayılır. Taşınmazlar için tapu devrinin ne zaman ve kimin masrafıyla yapılacağı yazılır.
  7. Ziynet eşyası ve ev eşyası: Takıların ve ev eşyalarının kimde kalacağı, iade edilecekse ne zaman edileceği belirtilir.
  8. Yargılama giderleri: Masrafların ve vekâlet ücretlerinin kim tarafından karşılanacağı kararlaştırılır.

Protokolde mal rejimiyle ilgili olarak “tarafların birbirinden mal rejiminin tasfiyesinden kaynaklanan herhangi bir talebi yoktur” gibi bir ifade yer alırsa, Yargıtay bunu kural olarak tasfiye alacağından feragat olarak yorumlar. Bu nedenle ileride katılma alacağı davası açmak isteyen eşin, protokolü imzalamadan önce bu maddeyi dikkatle değerlendirmesi gerekir. Edinilmiş malların nasıl hesaplanacağı konusunda sitedeki mal paylaşımı hesaplama aracı yaklaşık bir fikir verir.

Duruşma günü neler olur?

Dava dilekçesi ve imzalı protokol mahkemeye sunulduktan sonra mahkeme duruşma günü belirler. Duruşmada hâkim her iki eşe ayrı ayrı boşanmak isteyip istemediklerini, protokolü özgür iradeleriyle imzalayıp imzalamadıklarını sorar ve protokolü maddeleriyle birlikte okur. Eşlerin duruşmaya bizzat katılması zorunludur; avukatları da yanlarında bulunabilir.

Hâkim, çocukların ya da eşlerden birinin menfaatini korumak için protokolde değişiklik önerebilir; örneğin iştirak nafakasını çocuğun ihtiyaçlarına göre düşük bulabilir ya da kişisel ilişki düzenini yetersiz görebilir. Taraflar önerilen değişikliği kabul ederse boşanmaya karar verilir. Kabul etmezlerse dava anlaşmalı olarak sonuçlanmaz; davaya çekişmeli boşanma olarak devam edilebilir.

Karar ne zaman kesinleşir?

Boşanma kararı, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresi geçtikten sonra kesinleşir. Taraflar duruşmada ya da sonradan dilekçeyle kanun yoluna başvurmayacaklarını bildirirlerse (kanun yolundan feragat), karar tebliğden sonra daha kısa sürede kesinleşebilir. Kesinleşen karar mahkemece nüfus müdürlüğüne bildirilir ve eşlerin medeni hâli “boşanmış” olarak güncellenir.

Kadın için kanunda öngörülen üç yüz günlük bekleme süresi, boşanmadan sonra hamile olmadığının doktor raporuyla belgelenmesi ya da eşlerin yeniden birbirleriyle evlenmek istemesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılabilir.

Akılda tutulacak süreler

Evlilik süresi şartı
En az 1 yıl
İstinaf süresi
Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 2 hafta
Kadın için bekleme süresi
300 gün (mahkeme kararıyla kaldırılabilir)
Katılma alacağında zamanaşımı
Boşanmanın kesinleşmesinden itibaren 10 yıl

Sık sorulan sorular

Evliliğimiz bir yıldan kısa sürdü; anlaşarak boşanabilir miyiz?

Bir yıllık süre dolmadan anlaşmalı boşanma yoluna gidilemez. Bu durumda dava çekişmeli boşanma olarak açılır; eşler yargılama sırasında boşanmanın sonuçlarında anlaşırsa bu anlaşma da mahkemece değerlendirilir, ancak dava kusur ve delil incelemesiyle yürür.

Protokolü imzaladıktan sonra vazgeçebilir miyim?

Evet. Hâkimin eşleri dinleyip karar vermesine kadar taraflardan biri protokoldeki iradesinden dönebilir. Bu durumda dava anlaşmalı olarak sonuçlanmaz; davaya çekişmeli olarak devam edilebilir.

Protokolde yazılan nafaka sonradan değiştirilebilir mi?

Evet. Tarafların mali durumu önemli ölçüde değişirse ya da hakkaniyet gerektirirse nafakanın artırılması, azaltılması ya da kaldırılması ayrı bir dava ile istenebilir. Velayet de çocuğun yararı gerektirdiğinde sonradan değiştirilebilir.

Yurt dışındaki eş anlaşmalı boşanmaya nasıl katılır?

Hâkimin eşleri bizzat dinlemesi şart olduğundan, yurt dışındaki eşin ya duruşmaya gelmesi ya da mahkemenin uygun görmesi hâlinde bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğu aracılığıyla istinabe yoluyla dinlenmesi gerekir. Uygulama mahkemeden mahkemeye farklılık gösterebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.

Okumaya devam edin

İlgili makaleler

Tüm makaleler

İletişim

Görüşme için randevu

Görüşmeler randevuyla yapılır; randevu için telefon, WhatsApp ya da e-posta kullanılabilir. Büro Havza’da, 25 Mayıs Mahallesi’ndeki Erdoğan İş Merkezi’nin ikinci katındadır. Görüşmeler yüz yüze ya da çevrim içi yapılabilir.

Görüşmeye gelmeden önce: hazırlık listesi